Zawartość
Dzisiejsze Pomorie leży na wąskim, skalistym półwyspie o tej samej nazwie, wcinającym się na 3,5 km w Morze Czarne, na północno-zachodnim brzegu Zatoki Burgaskiej (42°33′ N, 27°39′ E). Od południa, wschodu i północnego wschodu miasto otacza morze, od północy — Słone Jezioro, a jedynie od zachodu i północnego zachodu wąski przesmyk, często zalewany przez morze, łączy je z rozległą Niziną Pomorską. Przez tysiąclecia teren się zmieniał, a wraz z nim także położenie osady.
20 km na południe leży Burgas, 18 km na północ — Nesebyr; między tymi dwoma miastami toczy się współczesna historia Pomorie. W starożytności i średniowieczu jego rywalami były odpowiednio Nesebyr i Sozopol. Do 14 sierpnia 1934 r. miasto nosiło swoją starożytną nazwę Anchialos, kiedy to specjalnym rozporządzeniem ministerialnym zostało przemianowane na Pomorie.
W skrócie
- Nazwa pochodzi z greki — „anchi” (blisko) i „hals” (sól): osada przy salinach. Możliwe jest też pochodzenie trackie.
- W epoce rzymskiej Anchialos było największym portem i największym pod względem powierzchni miastem prowincji Tracja — ponad 120 ha.
- Pod jego murami toczyły się wielkie bitwy między Bułgarami a Bizantyjczykami — za czasów chana Terwela, chana Teleca, chana Kruma i cara Symeona.
- Po 1453 r. stało się schronieniem bizantyjskich rodów arystokratycznych i ośrodkiem największej kazy w południowo-wschodniej Bułgarii.
Chronologia
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| V–IV w. p.n.e. | Prawdopodobne powstanie osady; później — posiadłość Apolonii (Sozopol) |
| II w. p.n.e. | Warownia zdobyta przez Mesambrię i zwrócona Apolonii |
| 9 r. n.e. | Poeta Owidiusz mija twierdzę w drodze na wygnanie |
| 98–117 r. | Cesarz Trajan nadaje Anchialos prawa miejskie — Ulpia Anchialus |
| około 270 r. | Goci zdobywają miasto |
| 584 r. | Awarowie zdobywają Anchialos; kagan Bajan zawiera pokój z Bizancjum |
| 708 r. | Bułgarzy rozbijają wojska Justyniana II pod Anchialos |
| 766 r. | Burza zatapia znaczną część floty Konstantyna V — 2600 okrętów |
| 812 r. | Chan Krum przyłącza Anchialos do Bułgarii |
| 20 sierpnia 917 r. | Car Symeon rozbija Bizantyjczyków na równinie przed Anchialos |
| 1366 r. | Miasto zostaje zdobyte przez rycerzy Amadeusza VI Sabaudzkiego |
| 1453 r. | Ostatecznie pod panowaniem osmańskim |
| 14 sierpnia 1934 r. | Anchialos zostaje przemianowane na Pomorie |
„Miasteczko Apoloniatów”
Spośród wszystkich miejscowości zachodniego wybrzeża Morza Czarnego to właśnie Anchialos zdaje się najzazdrośniej strzec tajemnic swojej przeszłości. Antyczni autorzy, tradycyjnie oszczędni w opisach ziem wokół zachodniego Pontu, długo nie zwracali uwagi na to miasto. Dopiero rzymski geograf Strabon (63 r. p.n.e. – 19 r. n.e.) przerywa milczenie, odnotowując, że „dalej, za Mesambrią, leży Anchialos, miasteczko [полихнион] Apoloniatów”.
Wszyscy badacze interpretują ten krótki tekst tak samo: Anchialos powstało jako kolonia Apolonii (Sozopol), aby zapewnić jej pełne panowanie nad Zatoką Burgaską i przyległym terytorium, kontrolę nad salinami oraz ochronę przed wpływami sąsiedniej Mesambrii (Nesebyr).
Przyjmując tę informację bez zastrzeżeń, współcześni badacze musieli znaleźć wiarygodną datę założenia „miasteczka Apoloniatów”. Gdy Strabon pisał swoją „Geografię” (około 7 r. p.n.e.), Apolonia była już w znacznym upadku i nie mogła zakładać kolonii. Dlatego naturalnie poszukiwano wcześniejszej daty — V lub IV w. p.n.e., czyli okresu jej największego rozkwitu. Tak Anchialos weszło do nauki jako ogniwo systemu greckich kolonii, których orbita obejmowała całe wybrzeże Morza Czarnego.
Przez długi czas twierdzenie to nie było niczym więcej niż kuszącym przypuszczeniem, wykorzystywanym w różnym stopniu przez współczesnych miłośników starożytnej Apolonii — przez dziesięciolecia stare miasto milczało i niczym nie potwierdzało tak wczesnego swojego istnienia.
Płyta z Histrii
W 1960 r. podczas wykopalisk w starożytnym mieście Histria (na wybrzeżu rumuńskim, w pobliżu ujścia Dunaju) odkryto dużą marmurową płytę, na której w czterdziestu wierszach zachował się dekret Zgromadzenia Ludowego Apolonii. Z tego niezwykle interesującego dokumentu wynika, że w II w. p.n.e. — najpóźniej w połowie stulecia — Anchialos było silnie umocnioną warownią („phrourion”) z murami obronnymi, zdobytą przez sąsiednią Mesambrię. Wysłany z Histrii nauarcha (admirał) Hegesagoras, syn Monimosa, zaatakował i w trakcie walki zburzył mury obronne Anchialos, zwracając je w ręce Apoloniatów.
W ten sposób informacja Strabona w pewnym sensie się potwierdza: dogodne położenie Anchialos na północnym brzegu Zatoki Burgaskiej nadawało mu takie znaczenie, że Mesambria i Apolonia spierały się o nie z bronią w ręku. Trudno jednak dokładniej określić, na czym to znaczenie polegało — jak pokazuje historia Apolonii, w epoce hellenistycznej nie odgrywała ona już tak wielkiej roli jak w V–IV w. p.n.e.
Sól w nazwie miasta
Współcześni badacze wielokrotnie wskazywali pozyskiwanie soli jako przyczynę zainteresowania Apolonii czy Mesambrii miastem Anchialos. Na pozyskiwaniu soli opiera się zwykle również wyjaśnienie nazwy: od greckich „anchi-” — blisko, i „hals-” — sól, czyli „osada położona blisko miejsca, gdzie pozyskuje się sól” — „Saliny”, „Solisko”, „Solnik”. Pomija się przy tym możliwość znaczenia „osada blisko morza”, od rzadko używanego w poezji „hals-” — morze. Właśnie stąd w 1934 r. wzięła się nowa nazwa — Pomorie.
Dziwne jest to, że nauka nie dysponuje ani jedną wzmianką o pozyskiwaniu soli w Anchialos aż do średniowiecza. Gdyby największym bogactwem osady rzeczywiście była sól, trudno przypuszczać, by umknęło to uwadze dawnych autorów — jak stało się później, w średniowieczu. Dziś dawna tradycja żyje w Muzeum Soli oraz w salinach, skąd pochodzi również luga z Morza Czarnego.
Saliny i miasto Anchialos, 1907 r. (domena publiczna)
Gdzie znajdowała się najwcześniejsza osada?
Śladów najstarszej twierdzy Anchialos dotąd nie odnaleziono. Podanie ludowe i badania archeologiczne wskazują, że pozostałości dawnej osady znajdują się na początku Niziny Pomorskiej, poza półwyspem, w miejscu zwanym Palaiokastro (od greckich „palaios” — stary, dawny, i „kastron” — twierdza), gdzie dziś znajduje się dzielnica miasta. Wieloletnie obserwacje i wykopaliska prowadzone od 1966 r. nie wykazały tam jednak osady z tak wczesnej epoki — pozostałości pochodzą ze znacznie późniejszego okresu, gdy tereny te wchodziły w skład Cesarstwa Rzymskiego.
Skąpy materiał archeologiczny również nie wnosi jasności. Wczesne znaleziska pochodzą z różnych miejsc i z różnych okazji: podczas badań podwodnych w zatoce przed dzisiejszym miastem znajdowano kamienne kotwice z drugiej połowy II tys. p.n.e., kamienne i ołowiane trzony kotwic używanych w żegludze od końca VII w. do końca I tys. p.n.e., amfory z IV–III w. p.n.e. i in.
Niejasny pozostaje także los osady w burzliwym I w. p.n.e., kiedy wybrzeże znalazło się na szlaku wypraw rzymskich wodzów Marka Lukullusa (zima 72/71 r. p.n.e., gdy zdobyto, spalono i ograbiono Apollonię), Gajusza Antoniusza Hybrydy (62/61 r. p.n.e.) oraz Marka Licyniusza Krassusa (29/28 r. p.n.e.), po których wybrzeże ostatecznie przeszło pod władzę Rzymu.
Mur obronny, zburzony podczas wojny między Mesambrią a Apollonią, został odbudowany. Kiedy w 9 r. n.e., w drodze na wygnanie do Tomis (dziś Konstanca), Owidiusz — jeden z trzech wielkich poetów „złotego wieku poezji rzymskiej” — przepływał statkiem obok Anchialos, zanotował je jako osadę z murem obronnym. Jasne jest, że „miasteczko” nadal było jedną ze znaczących osad wybrzeża zachodniopontyjskiego.
Trackie miasto pod grecką nazwą
W pierwszych dziesięcioleciach I w. n.e. Anchialos było centrum strategii — fakt poświadczony kilkoma inskrypcjami, który przedstawia jego wczesną historię w innym świetle. System strategii został prawdopodobnie wprowadzony w zarządzaniu Tracją już w epoce hellenistycznej, a w połowie i w drugiej połowie I w. p.n.e. istniał z pewnością. Kiedy Rzymianie przekształcili Trację w prowincję, została ona podzielona na około 50 strategii.
Samo podbicie Tracji było procesem długim i mozolnym. Ostatnie samodzielne królestwo trackie zachowało niezależność w przyjaznym sojuszu z Rzymem, jako państwo wasalne. W tym ostatnim okresie (11 r. p.n.e. – 45 r. n.e.) obejmowało ono szeroki obszar — od Morza Marmara wzdłuż Maricy do Strumy i wybrzeżem Morza Czarnego aż do Dunaju — i zachowało dawny podział na strategie, w których granicach mieściły się także miasta czarnomorskie.
Z tego okresu pochodzi wzmianka o strategu Anchialos o imieniu Apoloniusz, syn Eptajkenta, znanym z szeregu inskrypcji z samego Anchialos oraz z miejsc bliższych i dalszych. Pochodził on ze starożytnego trackiego miasta Bizye (dziś Vize, niedaleko Edirne) — stolicy ostatniej trackiej dynastii Remetalkasa I. Przyjął greckie imię Apoloniusz, lecz jego ojciec zachował trackie Eptajkentos; jego żona również nosiła greckie imię — Leonto, ale jej ojciec miał trackie imię Aulodzenes, a rodzina ta znana jest także z innej inskrypcji z Anchialos. Dlatego można przyjąć, że syn Traka z Bizye został zięciem anchialskiej rodziny Aulodzenesa i w ten sposób został przyjęty na stanowisko stratega obwodu anchialskiego.
Wybór Anchialos na centrum strategii w królestwie trackim wydaje się na pierwszy rzut oka dziwny — greckie miasto, według Strabona, miałoby być siedzibą trackiego zarządcy obwodu. Inny taki przypadek w państwie trackim nie jest znany. Najwyraźniej Anchialos było oparciem dla władców trackich ze względu na znaczny element tracki w jego obrębie.
Ludność tracka pozostała cechą wyróżniającą miasto również później, gdy było już rzymskie — wczesnobizantyjski historyk Prokopiusz (VI w.) wyraźnie podkreśla: „Trakowie zamieszkują nadmorskie miasto nad Pontem Euksyńskim, o nazwie Anchialos”. Licznie występujące kurhany trackie w bezpośredniej bliskości starego miasta, na terenie miejskiej nekropoli, nie pozostawiają wątpliwości co do trackiej przynależności ludności. Pod nasypem jednego z takich kurhanów znajduje się słynny Grobowiec w Pomorie — w istocie tracki heroon z późniejszego okresu.
Z czasów stratega Apoloniusza lub niewiele późniejszych pochodzą trzy trackie kurhany grobowe, przebadane w trzeciej ćwierci ubiegłego wieku, z wyjątkowo bogatym wyposażeniem grobowym. W jednym z nich odkryto pochówek bogatej Traczynki z wieloma złotymi ozdobami; na jednej z nich wygrawerowano jej imię — Leseskepra. Przedmioty kultowe, które towarzyszą jej w zaświatach, pokazują, że wśród anchialskiej arystokracji trackiej zachowały się dawne trackie tradycje.
Staje się więc jasne, że Anchialos miało inne pochodzenie — była to osada tracka, prawdopodobnie przekazana później terytorium Apollonii. O jej trackim charakterze mówi także inne wyjaśnienie nazwy: od trackiego (lub przedgrecko-trackiego) „Achelon”, od „achel” — woda, jak nazywała się pobliska rzeka Acheloj; nazwa ta zmieniła się później wskutek zbliżenia z greckim Anchialos. Jaki był układ osady w tym wczesnym okresie, na razie można tylko przypuszczać — i czekać na nowe odkrycia.
Ulpia Anchialos — największy rzymski port Tracji
Położenie miasta — siedziby Apoloniusza — nadal nie jest znane. W 45 r. Rzymianie zlikwidowali samodzielność królestwa trackiego i przekształcili je w prowincję na czele z rzymskim zarządcą. Arystokracja tracka przystosowała się i została wciągnięta w zarządzanie zarówno prowincją, jak i osadą. Anchialos, które uzyskało autonomię, zostało ogłoszone miastem za panowania cesarza Trajana (98–117 r.) wraz z czterema innymi dawnymi osadami trackimi — Serdiką (Sofia), Pautalią (Kiustendił), Nikopolis ad Nestum (niedaleko Goce Delczew) i Topirem (dziś w ruinach przy ujściu Mesty). Akt Trajana usankcjonował proces, który ukształtował się jeszcze w poprzedniej epoce. Nowe miasta otrzymały prawo i obowiązek noszenia rodowego imienia cesarza — Ulpia.
Miasto otrzymało ustrój pozostałych miast zachodniopontyjskich: wszyscy wolni obywatele wchodzili w skład Zgromadzenia Ludowego (Demos), które wybierało rządzącą Radę (Bule). Anchialos otrzymało również własne terytorium, które po cesarzu Hadrianie graniczyło na zachodzie z terytorium Augusta Trajana (Stara Zagora) i sięgało do Tundży, na północy — z Mesambrią, a na południu — do południowego brzegu dzisiejszego Jeziora Burgaskiego, gdzie zaczynało się terytorium Deultum (dziś Debelt). To duże terytorium wyróżniało Anchialos spośród pozostałych miast zachodnioczarnomorskich, których ziemie w czasach rzymskich malały.
Po nadaniu mu statusu miasta Anchialos został rozbudowany na szeroką skalę, podobnie jak inne miasta rzymskie, według tzw. systemu hippodamejskiego. Trzon układu urbanistycznego stanowiły dwie główne ulice — „cardo maximus” (północ–południe) i „decumanus maximus” (wschód–zachód), a równolegle do nich biegły węższe uliczki.
Rzymski Anchialos leżał na początku dzisiejszej Niziny Pomorskiej, poza półwyspem, około 3 km na zachód-północny zachód od centrum współczesnego miasta, w miejscowości Paleokastro. Wykopaliska i badania geofizyczne pokazują, że miasto zajmowało obszar ograniczony od wschodu i północy przez Słone Jezioro, od zachodu — mniej więcej do skrzyżowania dróg Pomorie – Słoneczny Brzeg i Burgas – Słoneczny Brzeg, a od południa — linią między klasztorem „Św. Jerzego” a morzem. Anchialos zajmował ponad 120 hektarów — był największym pod względem powierzchni miastem okresu rzymskiego w starożytnej Tracji.
Miasto otaczał solidny mur obronny z bramami na czterech krańcach obu głównych ulic. Sądząc po jednej z emisji monet, nad bramą prowadzącą do portu stał posąg boga morza Posejdona — stojącego, z trójzębem w jednej ręce i hipokampem (mitycznym stworzeniem — pół koniem, pół rybą) w drugiej: tzw. Posejdon Propylajos, opiekun bram. Woda docierała z daleka — ze źródeł w pobliżu dzisiejszej wsi Rudnik — murowanym akweduktem.
Poza murami znajdowała się nekropolia. Jak dotąd najlepiej daje się ją prześledzić na północnym zachodzie i zachodzie, na wysokim płaskowyżu, gdzie znajdują się także liczne kurhany trackie — świadectwo aktywnego udziału zamożnych Traków w życiu politycznym, gospodarczym i kulturalnym miasta. Ślady kurhanów grobowych, mocno obniżonych przez orkę, widoczne są również na północ od Paleokastro, przy drodze do Słonecznego Brzegu.
Anchialos zdobiły posągi bóstw i ubóstwionych cesarzy — na podstawie monet można wnioskować o istnieniu posągów Posejdona, Hadesa-Sarapisa i Konkordii. Miasto wzniosło także posągi cesarzy Karakalli i Aleksandra Sewera, prawdopodobnie na cześć ich wizyt.
W II–III w. Anchialos cieszył się wielkim dobrobytem — dzięki dogodnemu portowi i położeniu na skrzyżowaniu dróg łączących Trację z Mezją wzdłuż wybrzeża oraz interior z morzem. Jego port był największym punktem importowo-eksportowym prowincji Tracja i zaopatrywał wojska rzymskie podczas wschodnich wypraw transbałkańskich Trajana. Jego znaczenie było wielokrotnie podkreślane także na monetach miasta.
Szczególny rozkwit miasto osiągnęło za dynastii Sewerów. Prawdopodobnie na cześć wizyty cesarza Septymiusza Sewera (około 209–211 r.) zorganizowano uroczystości, odnotowane na kilku emisjach monet jako „Severia Nymphia” — igrzyska sportowe na wzór słynnych igrzysk pytyjskich w Delfach. Powtarzano je okresowo i prawdopodobnie trwały aż do czasów cesarza Gordiana III (238–244 r.). Ich organizacja zakłada również istnienie stadionu, którego odkrycie dopiero przed nami.
Nazwa „Nymphia” nie jest przypadkowa — pochodzi od wielkiej czci, jaką w Anchialos otaczano nimfy, uosobienia źródeł, lasów i gór. Czczono Trzy Nimfy, opiekunki źródeł mineralnych. Do terytorium Anchialos należały słynne w starożytności Aquae Calidae (dziś Burgaskie Łaźnie Mineralne), zwane wówczas także Łaźniami Anchialskimi; wygląda na to, że sanktuarium Trzech Nimf znajdowało się przy samych łaźniach. Ważne miejsce w gospodarce zajmowały rolnictwo i uprawa winorośli — już wtedy mieszkańcy Anchialos słynęli jako dobrzy winogrodnicy i winiarze, a sława ta towarzyszy im do dziś.
Goci, Awarowie i cesarze
Spokojne życie miasta trwało do połowy III w. Od tego czasu na południe od Dunaju zaczęły przechodzić wielkie masy Gotów, Sarmatów i Karpów. W 250 r. Goci przeszli przez Trację i oblegli Filipopolis (Płowdiw); w 254 i 255 r. Goci, Karpowie i Burgundowie ponownie przeprawili się na południe od Hemusu; w latach 257–258 Terwingowie i Karpowie popłynęli morzem wzdłuż zachodniego brzegu Morza Czarnego i dotarli aż do Azji Mniejszej. Według jednego z przekazów Goci zaatakowali Anchialos — prawdopodobnie w 270 r. — i „szybko go zdobyli”. Pozostali tu „wiele dni i rozkoszowali się łaźniami z ciepłą wodą, które znajdują się przy dwunastym kamieniu milowym od miasta Anchialos i wytryskują z głębin swego ognistego źródła”.
Dokładne losy Anchialos w tym okresie nie są znane, ale blisko 30-letnie pochody ludów północnych przez Mezję i Trację doprowadziły do wielkich zmian gospodarczych, politycznych i kulturowych, które znalazły wyraz w reformach cesarza Dioklecjana. Istnieje przekaz, że Dioklecjan odwiedził Anchialos i przebywał tu od 28 do 30 października 294 r.
Wraz z reformami Dioklecjana i Konstantyna Wielkiego Anchialos wszedł w skład nowej prowincji Hemimont ze stolicą w Adrianopolu (dziś Edirne), w której odgrywał znaczącą rolę. Po przeniesieniu stolicy do Konstantynopola miasto stało się ważne dla zaopatrywania jej w żywność i zajęło kluczowe miejsce w walkach Cesarstwa Wschodniorzymskiego z ludami z północy. V i VI w. to ciąg wydarzeń, które nie ominęły Anchialos:
- 476 r. — wódz Gotów Teodoryk wyrusza z Marcianopolis, przechodzi przez Hemus (Starą Płaninę) i Anchialos, kierując się ku Adrianopolowi.
- 513–515 r. — wysoki dowódca bizantyjski Witalian Trak wszczyna bunt przeciwko cesarzowi Anastazjuszowi, na krótko podporządkowuje sobie wybrzeże Morza Czarnego i zdobywa Odessos (Warnę) oraz Anchialos. W działaniach przeciwko Konstantynopolowi bierze udział około 200 okrętów z portów Odessos, Anchialos i Sozopolu. Bunt trwa do 515 r., kiedy to pokonany Witalian wycofuje się do Anchialos.
- 584 r. — podczas wielkiego najazdu Awarów i Słowian zdobytych zostaje wiele miast w głębi półwyspu, wśród nich również Anchialos. Zburzone zostają mury twierdzy, a miasto i jego okolice ulegają spustoszeniu. Awarski kagan Bajan nakazuje jednak nie niszczyć murów Łaźni Anchialskich i na kilka miesięcy czyni z Anchialos swoją rezydencję. Tutaj zawiera kolejny pokój z cesarzem bizantyjskim w zamian za daninę w wysokości 100 000 złotych monet.
- 585 r. — bizantyjski wódz Komentiolus gromadzi w Anchialos wojsko i formuje trzy oddziały do wojny z Awarami i Słowianami.
- 591 r. — cesarz Maurycjusz przygotowuje się do wyprawy, dociera do Anchialos i spędza tu około 15 dni.
Anchialos między Bułgarią a Bizancjum
Po powstaniu państwa bułgarskiego w 681 r. rola Anchialos jako pośredniego ośrodka w relacjach między Bizancjum a Bułgarią rośnie:
- 708 r. — cesarz Justynian II łamie zawarty trzy lata wcześniej pokój z chanem Terwelem i rusza lądem oraz morzem przeciwko młodemu państwu bułgarskiemu. Dociera do Anchialos, zakotwicza flotę, a konnicę rozlokowuje obozem na równinie. Bułgarzy atakują i rozbijają Bizantyjczyków. Cesarz chroni się za murami twierdzy, a po trzech dniach każe podciąć ścięgna swoim koniom i potajemnie odpływa do Konstantynopola.
- 30 czerwca 763 r. — pod murami Anchialos wojska bułgarskie dowodzone przez chana Teleca ponoszą klęskę; cesarz Konstantyn V Kopronim świętuje zwycięstwo wielkim triumfem.
- 21 czerwca 766 r. — ten sam Konstantyn V organizuje nową wyprawę i wysyła pod Anchialos 2600 ciężkich okrętów wojennych (chelandii) z ogromną armią. Podczas zakotwiczania wybucha sztorm, znaczna część okrętów tonie, a większość żołnierzy ginie w falach. 17 lipca cesarz jest zmuszony wrócić do stolicy. Odnalezienie pozostałości tej ogromnej flotylli to pokusa dla każdego archeologa podwodnego.
- Maj 783 r. — cesarzowa bizantyjska Irena, opiekunka małoletniego Konstantyna VI, demonstracyjnie przemierza Trację i odbudowuje zniszczone w poprzednich walkach Anchialos.
- 812 r. — po raz pierwszy Anchialos, wraz z innymi miastami południowego wybrzeża Morza Czarnego, przechodzi w ręce bułgarskie za panowania chana Kruma. Prawdopodobnie wtedy otrzymuje prabułgarską nazwę Tutchon, która jednak się nie przyjmuje. Krum osiedla w mieście znaczną liczbę Słowian i Prabułgarów. Bizancjum odzyskuje tę część wybrzeża w 864 r.
- 20 sierpnia 917 r. — wielka bitwa między Bułgarami dowodzonymi przez cara Symeona a Bizantyjczykami pod wodzą naczelnego dowódcy Leona Fokasa na równinie przed Anchialos. Bizantyjczycy ponoszą katastrofalną klęskę, a sam wódz ledwo ratuje się za murami twierdzy w Nesebyrze.
Wydarzenia te pokazują, jak wielkie znaczenie miała twierdza w Anchialos dla panowania nad wybrzeżem Morza Czarnego i wnętrzem kraju we wczesnym średniowieczu (VII–X w.).
Po 971 r., gdy Bułgaria zostaje podbita przez Bizancjum, Anchialos ponownie staje się bizantyjskie. Przez dwa stulecia miasto pozostaje we władaniu Bizancjum, a jego znaczenie jako dużego ośrodka portowego rośnie. Po wyzwoleniu Bułgarii miasto nadal pozostaje „kością niezgody”, lecz jego znaczenie stopniowo ustępuje sąsiedniemu Nesebyrowi. Nieustanne zmiany władców — miasto przechodzi tymczasowo to w jedne, to w drugie ręce — niekorzystnie odbijają się na jego sytuacji gospodarczej. W październiku 1366 r. Anchialos, podobnie jak inne miasta zachodniego wybrzeża Morza Czarnego, dostaje się w ręce weneckich rycerzy Amadeusza VI Sabaudzkiego, sojuszników osłabionego Bizancjum.
Aby móc trwać w centrum tych nieustannych konfliktów, Anchialos było silnie ufortyfikowane. Gdzie znajdowało się średniowieczne miasto? Istnieje przypuszczenie, że zostało przeniesione na kraniec półwyspu, gdzie leży dzisiejsze Pomorie, podczas prac fortyfikacyjnych Ireny w 783 r. Dotychczasowe obserwacje tego jednak nie potwierdzają — osada przeniosła się na półwysep prawdopodobnie najwcześniej po XII w. Ślady tego nowego Anchialos znajdują się na razie tylko we wschodniej części półwyspu: pozostałości murów obronnych z XIII–XIV w. pod tzw. Jaworowymi Skałami.
Ostatnie schronienie Bizancjum
W takim stanie miasta czarnomorskie na południe od Hemusu doczekały pierwszego pojawienia się osmańskich zdobywców w październiku 1396 r. Przez pół wieku Anchialos przechodzi to w ręce bizantyjskie, to tureckie, aż w 1453 r., wraz ze zdobyciem Konstantynopola, ostatecznie dostaje się pod władzę osmańską.
Miasto staje się centrum kazy (powiatu) z trzema nahijami — anchialską, sozopolską i achtopolską — i przekształca się w największy ośrodek administracyjny południowo-wschodniej Bułgarii. W tych granicach, wraz z regionem Karnobatu, Anchialos staje się także centrum dużej eparchii Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Jego znaczenie jako ośrodka gospodarczego, administracyjnego i kulturalnego nie zmienia się aż do początku XIX w.
Po upadku Konstantynopola Anchialos staje się ostatnim schronieniem wielu przedstawicieli bizantyjskiej arystokracji — rodów Paleologów, Dukasów, Kantakuzenów, Chryzowergów, Watatzesów i innych. Niektórzy z nich, jak Michał Kantakuzen, odegrali wielką rolę w gospodarczym i kulturalnym rozkwicie czarnomorskiego miasta.
Źródło: pomorietown.wordpress.com
Luga.bg — o nas
Producent naturalnych produktów z lugą z Morza Czarnego i błotem limanowym z Pomorie. O ludze, błocie i minerałach morskich piszemy od 2015 r. — z lekarzami, fizjoterapeutami i własnym doświadczeniem.
